24 tháng 7 2015

Bình giảng hai khổ thơ đầu bài Thơ duyên

Đề 6: Phân tích - bình giảng hai khổ thơ sau trong bài “Thơ duyên” của Xuân Diệu:
                           “Chiều mộng hoà thơ trên nhánh duyên,
                           Cây me ríu rít cặp chim chuyền
                           Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá,
                           Thu đến - nơi nơi động tiếng huyền.
                           Con đường nhỏ nhỏ, gió xiêu xiêu,
                           Lả lả cành hoang, nắng trở chiều
                           Buổi ấy lòng ta nghe ý bạn
                           Lần đầu rung động nỗi thương yêu.” …
                                                              (Văn học 11 - Tập I trang 129)
XEM VÀ MUA SÁCH ÔN THI ĐẠI HỌC RẤT HAY

ĐÁP ÁN - HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
I. Vài nét về nhà thơ Xuân Diệu và bài “Thơ duyên”
1. Xuân Diệu (1916- 1985) là nhà thơ ham sống, yêu đời, khát khao giao cảm với đời mãnh liệt. Với tâm hồn ấy, ông đã phát hiện ra trong cái quen thuộc, bình thường kia của mùa thu muôn đời còn tiềm ẩn những vẻ đẹp thi vị của thiên nhiên và hồn người, chúng luôn giao hoà gắn bó để sáng tạo nên một bài thơ tuyệt bút: “Thơ duyên”.
   2. Dựa vào hình tượng thơ, ta có thể hiểu “duyên” ở đây không chỉ giới hạn trong quan hệ nam - nữ, mà “duyên” còn là sự hoà hợp tuyệt vời giữa thiên nhiên và thiên nhiên, giữa thiên nhiên và con người, giữa anh và em. Hình như “cảnh trí hữu tình đã trở thành bà mối xe duyên cho những lứa đôi đa tình, đa cảm”.
3. Đoạn thơ là hai khổ mở đầu bài “Thơ duyên”, tả khung cảnh một buổi chiều thu thật thoáng đãng, êm ái và thơ mộng đến ngất ngây và con đường mùa thu nhỏ nhắn, xinh xắn, tình tứ như biết làm “duyên” với con người, với đất trời. Tất cả được cảm nhận qua một trái tim “xôn xao vô cùng” và một tâm hồn “lần đầu rung động nỗi thương yêu”.
II. Bình giảng khổ thứ nhất: Buổi chiều rất thơ và mộng như trong cõi mộng.
1. Hai câu đầu:
                                       “Chiều mộng hoà thơ trên nhánh duyên,
                                    Cây me ríu rít cặp chim chuyền
Đã mở ra một khung cảnh chiều thu thật tươi tắn, thoáng đãng, êm ái rất thơ và rất mộng. Qua tâm hồn của chàng thi sĩ có cặp mắt “xanh non” và “lần đầu rung động nỗi thương yêu”, cuộc đời, cảnh vật, đất trời đâu đâu cũng như có “duyên” với nhau, cặp đôi với nhau trong tình thương yêu. Chú ý phân tích từng chi tiết, những danh từ, tính từ, động từ được sử dụng. Không phải một buổi chiều như bất cứ buổi chiều nào mà là “chiều mộng”. Chiều mộng làm gì? “hoà thơ”. Ở đâu? “trên nhánh duyên”. Từ “nhánh” và “duyên” đều rất gợi cảm và giàu ý nghĩa thẩm mĩ. “Cây me ríu rít”. Từ “ríu rít” cũng rất hay và hàm súc. Rồi “cặp chim chuyền”, “cặp” chim chứ không phải hai, hay đôi chim, “hai” hay “đôi” mới chỉ là số lượng, “cặp” còn có ý nghĩa gắn bó thân mật.
2. Hai câu sau:
                                       “Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá,
                                       Thu đến nơi nơi động tiếng huyền
được nhà thơ mở ra với không gian cao rộng. Bầu trời soi vào vòm lá bởi sắc xanh mượt mà, tươi sáng. Tất cả cảnh sắc và không gian mùa thu như cất tiếng nhạc du dương, huyền diệu, trầm bổng: “nơi nơi động tiếng huyền”. Chú ý phân tích bình từ “đổ” và “xanh ngọc”.
Như vậy, cái đẹp thơ mộng của bức tranh mùa thu được Xuân Diệu tả qua các góc độ phong phú, đa dạng, nhiều chiều, nhiều tầng: qua những nét duyên dáng của nhánh cây, qua âm thanh ríu rít của tiếng chim, qua sắc xanh bầu trời đổ xuống muôn lá, và qua âm thanh huyền diệu của “tiếng thu”; cuối cùng là sự hoà điệu, hô ứng, tương giao rất nhịp nhàng của cảnh vật, đất trời, chim muông, cây lá. Đúng là một cảnh chiều thu tươi tắn, thơ mộng, trong sáng rất khác với cảnh chiều hôm mà ta thường thấy trong Thơ mới nói chung và trong thơ Xuân Diệu nói riêng được miêu tả quạnh quẽ, hiu hắt, xa vắng:
                                       “Êm êm chiều ngẩn ngơ chiều
                                       Lòng không sao cả, hiu hiu khẽ buồn”…
                                                                        (Chiều - Xuân Diệu)
   III. Bình giảng khổ thứ hai:
1. Con đường mùa thu với cảnh vật xinh xắn, tình tứ như có hồn, rất “duyên” được cảm nhận qua trái tim thi sĩ “lần đầu rung động nỗi thương yêu
                                       “Con đường nhỏ nhỏ, gió xiêu xiêu
                                       Lả lả cành hoang, nắng trở chiều
                                       Buổi ấy lòng ta nghe ý bạn
                                       Lần đầu rung động nỗi thương yêu.
Cảnh thơ của Xuân Diệu trong bốn câu thơ trên có vẻ yên tĩnh mà vẫn có cái gì xôn xao từ trong lòng sự vật, chỉ cảm thấy được nhưng khó phân tích, diễn giải ra một cách thật rõ ràng. Bình về mấy câu thơ trên, Hoài Thanh đã viết: “Cảnh như muốn theo lời mà tan ra. Nó chỉ mất đi một tí rõ ràng để được thêm rất nhiều thơ mộng” .
Cái hay đặc sắc của những câu thơ Xuân Diệu là tác giả đã sử dụng một cách tài tình các từ láy: “nhỏ nhỏ”, “xiêu xiêu”, “lả lả”. Những từ láy và đồng thời cũng là tính từ ấy vừa mô tả được những đường nét, dáng điệu mềm mại, xinh xắn, nhỏ nhắn, duyên dáng của cảnh vật, vừa tạo được một nhạc điệu thật quyến luyến, vấn vương. Đây có thể được xem là câu thơ hay nhất của Xuân Diệu và của thơ ca lãng mạn Việt Nam.
2.  Trước cảnh chiều thu tươi sáng, êm dịu, giao hoà, tình tứ ấy, trong tâm hồn thi sĩ cũng dâng lên nỗi khát khao cảm và rung động không kìm được lòng mình với những rung động của tình yêu buổi đầu: “Trời đã thắm, lẽ đâu vườn cứ nhạt? Đắn đo gì cho lỡ mộng sóng đôi!
Buổi ấy lòng ta nghe ý bạn
                                      Lần đầu rung động nỗi thương yêu.

IV. Kết luận

Đoạn thơ ta bình giảng, cũng như cả bài “Thơ duyên” viết về chiều thu nhưng rất trong sáng, tươi tắn, không kiêu sa lộng lẫy mà quen thuộc, êm dịu, gợi cảm. Nó cũng khác với những chiều thu buồn vắng, xa xăm, mông lung trong thơ Xuân Diệu trước Cách mạng. Trước cảnh trí hữu tình, trái tim thi nhân đã khơi dậy tình yêu buổi ban đầu, một tình yêu còn e ấp, dịu nhẹ thể hiện sự khát khao hoà hợp, sóng đôi trong tâm tưởng nhịp nhàng với khung cảnh chiều thu rất “duyên”, rất mộng.

0 nhận xét:

Đăng nhận xét