24 tháng 7 2015

Phân tích hình tượng ông lái đò

Đề 9: Phân tích hình tượng ông lái đò trong tác phẩm “Người lái đò sông Đà” để làm rõ những nét độc đáo trong cách miêu tả nhân vật cảu Nguyễn Tuân.


                            ĐÁP ÁN - HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
I. Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm (thay cho Mở bài)
1. Tuỳ bút “Người lái đò sông Đà” là một trong những tác phẩm đặc sắc của Nguyễn Tuân, được in trong tập “Sông Đà” (1960). Ở tuỳ bút này, ngoài hình tượng thiên nhiên sông Đà, hình tượng người lái đò sông Đà cũng là một hình tượng đặc sắc mang dấu ấn phong cách Nguyễn Tuân.
2. Những đặc điểm ngoại hình và lai lịch của người lái đò sông Đà đầy ấn tượng và hấp dẫn, tất cả đã gợi cho ta cảm giác con người này như sinh ra từ sóng, thác hung dữ của sông Đà và là “một linh hồn muôn thuở của sông nước”.
3. Ông lái đò là người rất mực mưu trí dũng cảm trong những cuộc vượt thác đầy hiểm nguy. Để làm nổi bật phẩm chất này, Nguyễn Tuân đã đặt người lái đò vào những cuộc thử thách vô cùng khốc liệt, tưởng như con người không thể nào vượt qua.  Nhưng thật là kì diệu, người lái đò không hề khuất phục, trái lại đã chiến thắng thác dữ bằng những động tác táo bạo, chính xác.
4. Ông lái đò là người tài hoa nghệ sĩ: ông đã nắm vững quy luật tất yếu của sông Đà, nên trở thành người làm chủ, lái con thuyền, lái con thuyền qua ghềnh thác hung dữ với “tay lái ra hoa”.
5. Nét đặc sắc trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân: cách nhìn con người, thiên nhiên về phẩm chất tài hoa nghệ sĩ; chủ nghĩa anh hùng không chỉ có nơi tuyến lửa, giáp mặt kẻ thù, mà còn xuất hiện ngay trong cuộc sống bình thường. Ngôn ngữ của Nguyễn Tuân đầy cá tính, rất tạo hình, phù hợp với đối tượng; lối so sánh ví von, nhân hoá bất ngờ, hóm hỉnh tài hoa.
 Mở bài:
Nguyễn Tuân không chỉ say sưa với vẻ đẹp “trữ tình thơ mộng và rất gợi cảm” của con sông Đà, mà ông còn hết lời ca ngợi nhân vật người lái đò. Bằng ngôn ngữ giàu có, tinh tế như khắc, như chạm, với lối cảm nghĩ độc đáo, thích nhìn sự vật và con người trên quan điểm thẩm mĩ, văn hoá, với sự lịch lãm, vốn hiểu biết uyên bác về nhiều lĩnh vực khoa học., Nguyễn Tuân qua tuỳ bút “Người lái đò sông Đà” (In trong tập “Sông Đà”- 1960), đã xây dựng được một hình tượng rất hấp dẫn mang đậm phong cách Nguyễn Tuân. Đó là một người lái đò không chỉ trí dũng tuyệt vời mà còn là một người nghệ sĩ rất mực tài hoa trong công việc lao động sông nước, trong nghệ thuật leo thác vượt ghềnh của mình.
Thân bài
Ý1: Lai lịch và chân dung ngoại hình
Bằng hệ thống ngôn ngữ miêu tả đầy cá tính, giàu chất tạo hình, bằng lối so sánh độc đáo gợi cảm, trước hết Nguyễn Tuân đã làm sống dậy trước mắt người đọc hình ảnh một ông lái đò có ngoại hình đặc biệt ấn tượng “Tay ông lêu nghêu như cái sào. Chân ông lúc nào cũng khuỳnh khuỳnh như kẹp lấy một cuống lái tưởng tượng. Giọng ông ào ào như tiếng nước trước mặt ghềnh sông. Nhãn giới ông vòi vọi như lúc nào cũng mong một cái bến xa nào đó trong mù”. Người ta nói rằng làm cái nghề lái đò trên sông hiểm ác lắm thác nhiều ghềnh này tổn thọ lắm. Nhưng ông lái đò của Nguyễn Tuân đã cải chính một cách hùng hồn cái điều ấy bằng hình ảnh một con người đã gần bảy mươi tuổi, cái đầu bạc nhưng còn “quắc thước” lắm “đặt trên một thân hình cao to, gọn quánh như chất sừng, chất mun”,ông giơ đôi tay còn trẻ tráng quá” làm cho nhiều người lầm tưởng là “mình đang đứng trước một chàng trai”…
Đặc điểm ngoại hình đặc sắc ấy tự nó đã nói lên một cách đầy đủ với độc giả: con người này như được sinh ra từ sóng, thác hung dữ của sông Đà và là “một linh hồn muôn thuở của sông nước này”… “ông làm nghề chèo đò đã mười lăm năm liền, trên dòng sông Đà, ông xuôi ông ngược hơn một trăm lần rồi, chính tay ông đã giữ lái độ sáu chục lần…”. Cảnh sông nước lên thác xuống ghềnh nhiều hiểm nguy đã tôi luyện cho ông lái đò nhiều giác quan và phẩm chất đặc biệt. Ông đã trở thành một con người lão luyện, lắm từng trải, hiểu biết thành thạo cái nghề sông nước độc đáo của mình: “Trí nhớ ông được rèn luyện cao độ bằng cách lấy mắt mà nhớ tỉ mỉ như đóng đanh vào luồng tất cả những luồng nước của tất cả những con thác hiểm trở”. Nguyễn Tuân đã dành cho ông lái đò những câu văn, hình ảnh đầy thán phục “sông Đà, đối với ông lái đò ấy, như một trường thiên anh hùng ca mà ông đã thuộc đến cả những cái chấm than, chấm câu và những đoạn xuống dòng”. Thật là một cách so sánh giàu tính chất nghệ thuật rất mới lạ hấp dẫn mà cũng rất Nguyễn Tuân. Con người được Nguyễn Tuân giới thiệu như là một người được mọc lên từ “con sông Đà hung dữ độc ác khét tiếng với bảy mươi hai con thác hiểm nghèo” ấy đã có một khả năng kì diệu là chế ngự con sông hung dữ thành một môi trường sống thân thuộc, êm dịu của mình. Ông lái đò tâm sự “Chạy thuyền trên khúc sông không có thác nó dễ dại tay, dại chân và buồn ngủ như người Mèo kêu mỏi chân khi dẫm lên đồng bằng thiếu dốc, thiếu đèo”.
Ý2: Ông lái đò rất mực tài trí, dũng cảm trong những chuyến vượt thác đầy hiểm nguy.
Nhân vật người lái đò với những đặc điểm ngoại hình và lai lịch có một không hai ấy, nếu xuất hiện trên khung cảnh sông nước êm đềm, phẳng lặng trong cuộc mưu sinh, thì hẳn là không thể gây được một ấn tượng gì sâu sắc cho người đọc. Ở đây, Nguyễn Tuân đã có dụng ý nghệ thuật sâu xa là để cho người lái đò xuất hiện trên một hoàn cảnh đầy thử thách khốc liệt nhằm làm bộc lộ những phẩm chất cao đẹp của nhân vật. Nguyễn Tuân khẳng định: “Ông muốn ghi ở đoạn này cái hình ảnh chiến đấu gian lao của người lái đò trên chiến trường sông Đà, trên một quãng thuỷ chiến ở mặt trận sông Đà”. Nguyễn Tuân đã mô tả một cách chân thật, sinh động, vừa trân trọng, vừa yêu thương, vừa cảm phục nhân vật ông lái đò rất hiên ngang, trí dũng trong cuộc chiến đấu với những con sóng, con thác đầy hung dữ, nguy hiểm. Cuộc vượt thác, dưới ngòi bút Nguyễn Tuân diễn ra như một trận đánh dữ dội có nhiều hồi, nhiều đợt, mỗi đợt lại có những thử thách ác liệt khác nhau, dòng sông bày ra những thạch trận hiểm hóc khác nhau: “Lúc này, sông Đà reo lên như đun sôi 100º, muốn hắt tung đi cái thuyền đóng vai một nắp ấm khổng lồ… Đá ở đây từ ngàn năm vẫn mai phục trong lòng sông để vồ lấy con thuyền. Đá bày ra thạch trận trên sông với những bom ke chìm và pháo đài nổi. Phối hợp với đá, nước thác reo hò làm thanh viện cho đá… phải tiêu diệt tất cả thuyền trưởng, thuỷ thủ ngay ở chân thác”. Kho từ vựng giàu có và vốn kiến thức văn hoá khoa học phong phú, uyên bác như quân sự, võ thuật, vũ thuật, thể dục, thể thao, điện ảnh… của Nguyễn Tuân được dịp huy động để miêu tả cuộc thuỷ chiến ác liệt giữa người lái đò và sóng, thác sông Đà. “Sóng nước thúc gối vào bụng và hông thuyền. Có lúc chúng đội cả thuyền lên. Nước bám lấy thuyền như đô vật túm thắt lưng ông lái đò đòi lật ngửa mình ra giữa trận nước vang trời thanh la, não bạt. Sóng nước đã đánh đến món đòn hiểm độc nhất”. Có lúc tưởng như ông lái đò sẽ bị con thuỷ quái sông Đà vô cùng hung bạo nuốt chửng. Nhưng ông lái đò vẫn không hề nao núng, trái lại, vẫn bình tĩnh chủ động chiến đấu một cách dũng cảm đầy mưu trí như một vị chỉ huy tài trí tuyệt vời, điều khiển con thuyền lần lượt vượt qua các thác ghềnh như “phá cái trận đồ bát quái của dòng sông hung bạo”; “Dòng nước hùm beo đang hồng hộc tế mạnh trên sông Đà. Nhưng người lái đò vẫn cưỡi lên thác đến cùng như cưỡi hổ”. Cả những lúc bị thương “mặt méo lệch đi”, mặc cho luồng sóng “đánh đòn âm, đòn tỉa vào chỗ hiểm”, ông lái đò hai chân “vẫn kẹp chặt lấy cuống lái”.
Ý3: Người lái đò tài hoa tuyệt vời
Ông lái đò còn là người tài hoa có phong thái ung dung, pha chút nghệ sĩ. Sóng thác sông Đà rất khắc nghiệt. Chỉ cần người lái đò một chút thiếu chính xác, một tích tắc thiếu bình tĩnh, nhỡ tay, hoa mắt là có thể phải trả giá bằng cả sinh mệnh của mình. Nhưng sóng, thác sông Đà dù có hung dữ đến đâu, cũng bị khuất phục trước người lái đò thời nay. Bởi người lái đò là một nghệ sĩ có nghệ thuật chở đò rất kì diệu. Nghệ thuật ấy được biểu hiện rõ nhất ở khả năng nắm chắc tất cả các quy luật tất yếu của dòng sông Đà và nhờ thế mà người lái đò trở thành người tự do, người chiến thắng. Người lái đò đã nắm chắc được binh pháp của thần sông, thần đá, thuộc lòng các luồng sinh, luồng tử mà chủ động trong mọi tình huống. “Ông đã thuộc quy luật phục kích của lũ đá nơi của ải nước hiểm trở này”. Lúc thì “Ông cưỡi lên con thác nắm lấy bờm sóng mà phóng nhanh qua cửa tử”; lúc lại “ghì cương đè sấn lên mà chặt đôi con thác”; “xuống thác, người lái đò sông Đà linh hoạt và luôn luôn cơ động mà phối hợp đôi mắt, đôi tay, đôi chân” lái con thuyền “như một mũi tên tre xuyên qua hơi nước” xuyên qua biết bao ghềnh thác hiểm nghèo của dòng sông hung bạo này. Nguyễn Tuân gọi người lái đò của mình có “tay lái ra hoa” là như vậy.
- Thật đẹp biết bao hình ảnh người lái đò sau những phút giây chiến đấu sống còn với thác nước sông Đà đầy hung ác lại ung dung “Đốt lửa trong hang đá, nướng ống cơm lam và toàn bàn về cá dầm xanh, anh vũ…chẳng ai bàn tán thêm một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua nơi cửa ải nước đủ tướng dữ quân tợn vừa rồi”.
Ý4: Đánh giá về bút pháp của Nguyễn Tuân
Trước kia, Nguyễn Tuân bị xem là nhà văn có quan điểm duy mỹ. Ngày nay, ông đã hướng ngòi bút của mình đến những con người lao động bình thường. Ông phát hiện ra nét tài hoa nghệ sĩ của con người lao động không chỉ thể hiện trong hoạt động sáng tạo nghệ thuật mà còn cả trong những hoạt động khác. Nếu như công việc của họ đạt tới trình độ điêu luyện; ví như người lái đò cũng đã trở thành người nghệ sĩ tài hoa trong công việc lao động đầy hiểm nguy nhưng cũng vô cùng cao cả của mình. Nguyễn Tuân gọi đó là “Cái thứ vàng mười mang sẵn trong tâm trí con người Tây Bắc”. Cũng qua hình tượng này, Nguyễn Tuân muốn phát biểu một quan niệm: người anh hùng không phải chỉ có trong chiến đấu mà còn xuất hiện trong cả cuộc sống lao động bình thường. “Trên bả vai người lái đò bầm lên một khoanh củ nâu. Cái đồng tiền tụ máu ấy là cái hình ảnh quý giá của một thứ huân chương lao động siêu hạng tặng cho người lái đò sông Đà”. Chỉ một vết nghề nghiệp của đầu con sào gửi lại đời đời cho người lái đò mà Nguyễn Tuân đã nâng lên tầm vóc anh hùng ca. Thật là  một ý nghĩ độc đáo rất thú vị mà cũng rất sâu sắc.
Kết luận:
            Qua tuỳ bút “Người lái đò sông Đà”, độc giả chúng ta không chỉ thưởng thức một khung cảnh thiên nhiên Tây Bắc hung bạo, dữ dằn nhưng trữ tình thơ mộng, mà còn được chiêm ngưỡng một hình tượng người lái đò có phong thái ung dung, pha chút nghệ sĩ song lại rất mực mưu trí dũng cảm trong cuộc vượt thác đầy hiểm nguy. Qua đó, chúng ta còn được thưởng thức một kho từ vựng mới mẻ, giàu màu sắc tạo hình, cùng lối ví von so sánh mới lạ, tài hoa, bất ngờ, độc đáo của một ông vua tuỳ bút- Nguyễn Tuân./

0 nhận xét:

Đăng nhận xét