26 tháng 7 2015

Phân tích nhân vật Bá Kiến

Đề 9: Phân tích nhân vật Bá Kiến trong tác phẩm “Chí Phèo” của Nam Cao.

ĐÁP ÁN- HƯỚNG DẪN LÀM BÀI

   Các ý chính cần có:
   I. Vài nét về tác giả, tác phẩm và giới thiệu nhân vật.
   1. Nam Cao (1915- 1951) là một nhà văn hiện thực có tư tưởng nhân đạo sâu sắc vừa mới mẻ. Ông am hiểu khá tường tận về cuộc sống người nông dân nghèo sau luỹ  tre làng.
   2. Vì vậy, viết về tầng lớp này, ông đã viết được hàng loạt tác phẩm có giá trị. Tiêu biểu nhất trong số đó là “Chí Phèo” (1941) xứng đáng là một kiệt tác của dòng văn học hiện thực phê phán. Với ngòi bút hiện thực sâu sắc của mình, qua “Chí Phèo”, Nam Cao đã tập trung vạch trần được mối mâu thuẫn giai cấp đối kháng ngàn đời chưa thể điều hoà. Đó là mâu thuẫn giữa người nông dân lao động nghèo khổ bị áp bức với bọn cường hào thống trị. Điển hình cho thế lực cường hào thống trị tàn bạo ấy lá Bá Kiên, một điển hình sắc sảo của văn học Việt Nam.
II. Phân tích nhân vật
A. Lai lịch nhân vật:
   Bá Kiến xuất thân trong một gia đình đã từng bốn đời làm Lí trưởng. Bản thân hắn làm Lí trưởng rồi Chánh tổng. Bằng mưu mô và thủ đoạn khôn khéo, hắn đã lần lượt leo lên đỉnh cao danh vọng: Tiên chỉ làng Vũ Đại, Bá hộ, Chánh hội kì hào, Huyện hào, Bắc Kì nhân dân đại biểu, “Khét tiếng đến cả trong hàng huyện”. Ở làng Vũ Đại, nơi có cái thế đất “quần ngư tranh thực”, nghĩa là bầy cá tranh mồi, Bá Kiến trở thành một con cá lớn.
   B. Những nét tính cách của Bá Kiến:
   Khác với Nghị Lại trong “Bước đường cùng”, Nghị Quế trong “Tắt đèn”, những tên địa chủ trọc phú, hủ lậu, Bá Kiến là loại cường hào cáo già rất lọc lõi. Đấy là nhân vật mang rõ nét phong cách nghệ thuật độc đáo đầy tài năng của Nam Cao. Bá Kiến là một tên thống trị lắm mưu nhiều kế, đặc biệt thâm độc và nham hiểm. Khắc hoạ nhân vật này, Nam Cao không nhấn mạnh khía cạnh bóc lột người nông dân của Bá Kiến, mà khắc sâu một nét bản chất đặc biệt của lão. Đấy là một tên cường hào có nghệ thuật thống trị, đàn áp người nông dân rất thâm hiểm. Vì thế, Bá Kiến có những nét tính cách chính tiêu biểu sau đây:
   1. Bá Kiến là một tên cường hào ác bá đặc biệt gian hùng, nham hiểm. Đây là nét tính cách mang ý nghĩa bản chất nhất của Bá Kiến. Nam Cao đã mô tả những nét bản chất ấy qua những chi tiết rất sinh động. Đó là “cái giọng quát rất sang”, bao giờ cũng quát để thử dây thần kinh của người ta. Bá Kiến có cái cười “Tào Tháo” và giọng nói ngọt nhạt mà thâm hiểm chết người. Đặc biệt, Nam Cao đã để cho nhân vật Bá Kiến độc thoại nội tâm nhằm phơi bày những ý nghĩ tỉnh táo nham hiểm: rút ra những phương châm, thủ đoạn thống trị người nông dân rất khôn ngoan và hiệu quả mà Bá Kiến đã đúc rút từ bốn đời làm tổng lí. Chẳng hạn: “Trị không được thì cụ dùng”, “dùng những thằng đầu bò để trị những thằng đầu bò”; “mềm nắn rắn buông”. “Bám thằng có tóc chứ không bám thằng trọc đầu”, với triết lí “thứ nhất sợ kẻ anh hùng, thứ hai sợ kẻ cố cùng liều thân”. Đúng như mọi người đã thừa nhận Bá Kiến là một tên cường hào “khôn róc đời”. Con người “thét ra lửa” ấy đã biết “ngọt ngào”, “dịu giọng” xử nhũn với những thằng “cố cùng liều thân” như Chí Phèo để biến thành công cụ đắc lực trong bàn tay thống trị độc ác của Cụ. Nhờ “biết mềm, biết cứng, biết thu dụng những thằng bạt mạng không sợ chết và không sợ đi tù” rất được việc trong chuyện đến “tác hại bất cứ anh nào không nghe mình”, mà Bá Kiến đã tập hợp được một phe cánh, bè đảng xung quanh mình đầy thế lực và sức mạnh lấn át tất cả, làm cho bọn cường hào đối địch trong làng phải nể sợ, kiêng dè.
   2. Bá Kiến là một tên cường hào thống trị lọc lừa, gian dối, xảo quyệt luôn luôn biết ném đá giấu tay. Đọc tác phẩm “Chí Phèo”, độc giả đã thấm thía với những suy nghĩ về mưu kế ứng xử khôn khéo mà hiểm độc của cụ Bá.
   “Hãy ngấm ngầm đẩy người ta xuống sông, nhưng rồi dắt nó lên để nó cảm ơn. Hãy đập bàn, đập ghế đòi cho được năm đồng, nhưng được rồi thì vứt trả năm hào- vì thương anh túng quá!”. Vì thế mà nhận cho ra bộ mặt thật của tên cáo già Bá Kiến không phải là điều dễ dàng.
   3. Về phương diện bóc lột người nông dân, Bá Kiến là kẻ “già đời trong nghề đục khoét”. Một mặt, lão tìm cách “bóp nặn” đám dân hiền lành và yên phận vào những vụ thuế; một mặt khác, lão thu dụng “những thằng bạt mạng” sinh chuyện với những kẻ có máu mặt trong làng để mà ăn, để mà kiếm chác.
   4. Bá Kiến còn là tên cường hào, địa chủ có nhân cách rất xấu xa: dâm đãng, đồi bại. Dù đã ngoài sáu mươi tuổi, một lúc có đến ba, bốn vợ, hay ghen bóng, ghen gió với “những thằng trai trẻ” và rất sợ vợ; nhưng chính lão cáo già ham sắc và thích chơi trống bỏi ấy lại bí mật đi lại với vợ Binh Chức đã có bốn con, rồi còn lên tỉnh ngồi chung xe, chơi bời trác táng.
   5. Chính tên cáo già lọc lõi, gian hùng ấy đã đẩy biết bao người dân lương thiện như Binh Chức, Năm Thọ, đặc biệt là Chí Phèo vào tù, vào con đường tha hoá, bị đày đoạ, lăng nhục và khi cần thì sẵn sàng thí mạng những con người khốn khổ đó. Việc Bá Kiến xúi Chí Phèo đi đòi tiền Đội Tảo chẳng khác nào cài sẵn một cái bẫy để mượn tay Đội Tảo giết chết Chí Phèo.
   III. Kết luận

   Bá Kiến là một tên cường hào điển hình sắc sảo, vừa có những nét cá tính sinh động, vừa có những nét chung phổ biến, tiêu biểu cho bọn cường hào địa chủ gian ác. Nhân vật Bá Kiến cũng là một hình tượng mang rõ nét tài năng của Nam Cao. Trong dòng văn học hiện thực phê phán lúc bấy giờ, ít có ngòi bút nào khắc hoạ được một hình tượng sinh động và có chiều sâu như thế.

0 nhận xét:

Đăng nhận xét