26 tháng 7 2015

Thuật lại một cách ngắn gọn các lần Chí Phèo đến nhà Bá Kiến

Đề 4: Sau khi ở tù về, nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của Nam Cao đã đi đến nhà Bá Kiến mấy lần?
 Anh (chị) hãy thuật lại một cách ngắn gọn mà đầy đủ các lần Chí Phèo đến nhà Bá Kiến. Trong mỗi lần cần làm rõ:
- Hoàn cảnh cụ thể
- Động cơ thúc đẩy
- Phân tích ý nghĩa tư tưởng trong mỗi lần.

ĐÁP ÁN - HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
Mở bài
Chí Phèo sau khi ra tù về sống trong làng Vũ Đại đã được Nam Cao miêu tả đến nhà Bá Kiến ba lần. Qua mỗi lần gặp gỡ ấy đều mang một ý nghĩa riêng và tô đậm thêm giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm.
Thân bài
I. Lần thứ nhất
1. Hoàn cảnh: Sau khi ở tù về một ngày, Chí Phèo đã ra chợ uống rượu với thịt chó từ trưa đến chiều, “say khướt” rồi ngật ngưỡng, hung hăng cầm vỏ chai đến nhà Bá Kiến gọi cả tên tục ra mà chửi.
2. Tường thuật ngắn gọn (Cảnh Chí Phèo đánh nhau với Lí Cường → Chí vừa rạch mặt ăn vạ, vừa kêu làng →Bá Kiến về → Bằng sự lọc lõi của một “con cáo già”, Bá Kiến đã xử nhũn, điều hoà mâu thuẫn, dập tắt cơn giận của Chí → Bá Kiến mổ gà thết đãi cơm rượu xong, còn đãi thêm đồng bạc để về uống rượu → “Chí Phèo vô cùng hả hê” ra về.
3. Động cơ: Chí Phèo đến nhà Bá Kiến với động cơ đập đầu ăn vạ, có bao hàm cả sự trả thù.
4. Phân tích ý nghĩa:
a.  Qua lần gặp gỡ lần đầu tiên này, tính cách tha hoá, lưu manh đã bộc lộ một cách khá đầy đủ trước mắt dân làng Vũ Đại (về mặt nhân hình, về mặt nhân tính: Từ một anh canh điền hiền lành, Chí Phèo đã bị bọn thống trị và nhà tù biến thành một kẻ côn đồ, hung hãn, sẵn sàng đâm chém rạch mặt ăn vạ).
b. Qua đây, ta thấy chế độ thực dân phong kiến đã làm tha hoá, biến chất con người lao động một cách khủng khiếp.
c. Hiện tượng mỉa mai, chua xót mà có thực nói trên (người lao động bị áp bức trở thành lưu manh thì chỉ biết phản ứng mù quáng, liều lĩnh, dễ bị kẻ thù mua chuộc) là một hiện tượng khá phổ biến và có thực trong xã hội cũ. Vạch ra được điều đó chứng tỏ ngòi bút của Nam Cao rất giàu tính hiện thực.
Về phía bọn thống trị: Kẻ thủ phạm mà hiện thân là Bá Kiến qua cảnh này, cũng là lần đầu tiên xuất hiện với bản chất tên cường hào địa chủ lọc lõi, lắm mưu, nhiều kế, rất thâm hiểm.
II. Lần thứ hai
1. Hoàn cảnh:
   Sau khi hết tiền, đến mua quỵt bà hàng rượu, Chí Phèo lại “ngật ngà, ngật ngưỡng” say đến nhà Bá Kiến tuyên bố “đến nhà cụ Bá để đòi nợ đây”.
2. Động cơ:
- Chí Phèo đến để xin cụ Bá “cho con đi ở tù” và nếu không được “thì con phải đâm chết dăm ba thằng, rồi cụ bắt con giải huyện”.
3. Tường thuật:
Trước thái độ hung hãn và liều lĩnh của Chí, cụ Bá đã xúi Chí Phèo đến nhà Đội Tảo để đòi món nợ 50 đồng cho Cụ. Chí Phèo nhận lời đi ngay, các bà vợ Đội Tảo bí mật giấu chồng đưa tiền cho Chí Phèo → thế là “Chí Phèo vênh vênh ra về, hắn thấy hắn oai thêm bậc nữa”. Hắn tự đắc “Anh hùng làng này cóc thằng nào bằng ta”. Cụ Bá đưa cho tên “đầy tớ mới” luôn năm đồng và cho thêm năm sào vườn ở bãi sông vừa cắm thuế của một người trong làng, thế là từ đây, Chí Phèo mặc nhiên trở thành “tay sai đắc lực” cho Bá Kiến.
4. Phân tích, bình luận:
- Về phía nạn nhân:
a. Ở lần “gặp gỡ” này, ta thấy tính cách của Chí Phèo đã có một bước biến đổi. Đó là Chí càng dấn sâu vào con đường lưu manh và trở thành công cụ lợi hại cho lão cường hào, cáo già độc ác.
b. Trong lời cầu khẩn của Chí “thích đi ở tù… ở tù còn có cơm để ăn… về làng một thước cắm dùi không có, chả làm gì nên ăn… không được thì con phải đâm chết dăm ba thằng rồi cụ bắt con giải huyện”, chúng ta thấy được tình trạng cùng cực không có lối thoát của người nông dân lao động nghèo. Ở tù về, “tứ cố vô thân”, vô điền sản, cảnh ngộ ấy đã đẩy người nông dân vào vòng tội lỗi.
- Về phía bọn thống trị:
a. Bản chất gian hùng, nham hiểm của “con cáo già” Bá Kiến cũng đã được tô đậm thêm một bước nữa.
b. Bá Kiến đã có giải pháp cao tay: Đẩy Chí vào một cái bẫy: mượn tay Đội Tảo để giết Chí Phèo và ngược lại. Đó là một thủ đoạn rất gian hùng.
III. Lần thứ ba
Lần này, Chí Phèo đến nhà Bá Kiến với một tâm trạng đặc biệt khác hẳn hai lần trước.
1. Hoàn cảnh:
Sau khi bị Thị Nở cự tuyệt, Chí Phèo lại uống rượu và xách dao ra đi. Bước chân Chí Phèo hôm nay là bước chân của kẻ vừa say, vừa tỉnh.
2. Động cơ
Quằn quại trong đau khổ và tuyệt vọng, Chí Phèo càng thấm thía tội ác của kẻ đã cướp cả hồn người và hình người của mình là Bá Kiến. Nên hôm nay, Chí Phèo ra đi với sự thôi thúc của lòng căm thù và thái độ kiên quyết đòi lương thiện, đòi quyền làm người.
3. Tường thuật:
Trước Bá Kiến, lần này, Chí Phèo có một tư thế và cách nói năng chững chạc, quyết đoán và chủ động hơn. Nghe thấy tiếng lè nhè của Chí, Bá Kiến quát to, tưởng Chí đến vòi tiền uống rượu. Bá Kiến ném bẹt năm hào xuống đất, bảo Chí cầm lấy mà cút đi cho rảnh. Chí Phèo trợn mắt chỉ vào mặt cụ: “Tao không đến đây xin năm hào”. Cụ dịu giọng: “Thôi cầm lấy, tôi không còn hơn”. Chí vênh mặt lên kiêu ngạo: “Tao đã bảo tao không đòi tiền”. Bá Kiến ngạc nhiên đến sửng sốt: “Thế anh cần gì?” “Tao muốn làm người lương thiện”, Chí Phèo lắc đầu: “Không được! Ai cho tao lương thiện… Tao không thể là người lương thiện nữa!” Chí Phèo rút dao xông vào đâm chết Bá Kiến, rồi quay lại tự kết liễu cuộc đời mình: “Hắn giãy đành đạch ở giữa bao nhiêu là máu tươi”.
4. Bình luận:
Lần này thể hiện sự thức tỉnh, sự nhận thức rõ nhất của nhân vật. Và đây cũng là những giờ phút tỉnh táo nhất trong cuộc đời của Chí Phèo.
a. Hành động giết Bá Kiến của Chí hôm nay không phải là hành động giết người của một thằng lưu manh mà là hành động “lấy máu rửa hờn” của một người nông dân đã thức tỉnh về quyền sống.
b. Phát hiện ra ngọn lửa căm thù giai cấp và khát vọng lương thiện cháy bỏng vẫn ẩn giấu đằng sau tâm hồn tăm tối, u mê của Chí, chứng tỏ con mắt nhân đạo của Nam Cao rất sâu sắc.
c. Ý thức nhân phẩm đã trở về , Chí Phèo không bằng lòng kiếp sống thú vật nữa nên đã tìm đến cái chết. Suy cho cùng, thủ phạm chính là Bá Kiến, là toàn bộ xã hội tàn bạo, vô nhân đạo.
d. Phản ứng quyết liệt của Chí Phèo trên đây cho thấy mâu thuẫn gay gắt nghìn đời giữa nông dân và địa chủ là mối mâu thuẫn không thể điều hoà, không thể dập tắt. Điều đó cho thấy ngòi bút hiện thực Nam Cao vô cùng sắc sảo.
e. Chi tiết “Cái lò gạch cũ bỏ không, xa nhà cửa và vắng người lại qua” hiện ra trong tâm trí Thị Nở ở cuối tác phẩm có một vị trí thật đặc biệt. Dường như qua đó, Nam Cao muốn nói với chúng ta: “Chừng nào ở nông thôn còn có bọn cường hào độc ác thì chừng ấy còn nảy sinh ra hiện tượng Chí Phèo”. Giá trị hiện thực sâu sắc và độc đáo của ngòi bút Nam Cao còn được thể hiện ở chỗ phát hiện ra cái quy luật nghiệt ngã đó.
   Tổng kết: Ba lần “gặp gỡ” giữa Chí Phèo và Bá Kiến là những lần đụng đầu quyết liệt giữa hai tính cách: kẻ thống trị và người bị áp bức, bị đày đoạ đến mức không còn là người nữa. Tác phẩm đã phản ánh được một vấn đề quan trọng và bức xúc trong đời sống nông thôn thời ấy. Xã hội thực dân phong kiến đã đày đoạ làm tha hoá con người. Và khi ý thức nhân phẩm trở về thì lại bị xã hội lạnh lùng cự tuyệt quyền làm người, để phải huỷ diệt cuộc sống của mình.
- Nam Cao đã vạch trần tội ác khủng khiếp đó và lên tiếng kêu cứu khẩn thiết: hãy bảo vệ lấy nhân phẩm cho con người và hãy tiêu diệt hoàn cảnh phi nhân tính.
- Nam Cao đã đồng tình và chia sẻ với những nạn nhân đau khổ, đồng thời tìm thấy dưới đáy tâm hồn tưởng như u mê cằn cỗi và tăm tối ấy vấn lấp lánh ánh sáng nhân phẩm; vẫn cháy bỏng một niềm khao khát hạnh phúc, được sống lương thiện và bừng cháy một tinh thần phản kháng

   Kết luận: Đó chính là giá trị hiện thực và nhân đạo vừa sâu sắc, độc đáo, vừa mới mẻ rộng lớn của tác phẩm “Chí Phèo”. Vì vậy, tác phẩm này xứng đáng là một kiệt tác của nền văn học Việt Nam thế kỉ XX.

0 nhận xét:

Đăng nhận xét