01 tháng 8 2015

Bình giảng ba khổ thơ cuối trong bài Tây Tiến

Đề 4: Phân tích, bình giảng đoạn thơ sau trong bài “Tây Tiến” của Quang Dũng:
“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới
Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành

Tây Tiến người đi không hẹn ước
Đường lên thăm thẳm một chia phôi
Ai đi Tây Tiến mùa xuân ấy
Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi”.
                (Văn học lớp 12, tập I, trang 77)
XEM TẠI ĐÂY! SÁCH HAY MÔN VĂN ÔN THI

ĐÁP ÁN - HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
   I. Giới thiệu vài nét về tác giả, hoàn cảnh ra đời và bút pháp chủ đạo của bài thơ “Tây Tiến”.
   1. Quang Dũng (1921-1988) là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Ông là một thi sĩ có hồn thơ trung hậu, yêu thiết tha quê hương, đất nước. Quang Dũng còn là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh… trong thơ ông có cái “tôi” tài hoa, thanh lịch, giàu chất lãng mạn. Các tác phẩm tiêu biểu của Quang Dũng “Rừng biển quê hương” (in chung 1957) “Mây đầu ô” (1986)…
   2. Tây Tiến là một đơn vị quân đội thành lập đầu năm 1947. Địa bàn hoạt động chủ yếu vùng biên giới Việt – Lào. Ngày ấy rừng còn rất hoang vu, có nhiều thú dữ. Chiến sĩ Tây Tiến hầu hết là thanh niên Hà Nội, chiến đấu trong một hoàn cảnh vô cùng gian khổ, nhưng họ vẫn phơi phới tinh thần lạc quan, lãng mạn hào hoa, hào hùng. Điều đó rất thích hợp với hồn thơ Quang Dũng, để giúp thi sĩ sáng tạo được bài thơ “vẫn sống muôn đời cùng núi sông”.
   3. Quang Dũng đã từng làm đại đội trưởng ở trung đoàn Tây Tiến. Đến cuối năm 1948, sau khi rời xa đơn vị lâu ngày, ông đã sáng tác bài thơ này ở Phù Lưu Chanh. Đoạn thơ trên đây là phần cuối của bài thơ chủ yếu miêu tả cái hiện thực khắc nghiệt và vẻ đẹp lãng mạn hào hoa, hào hùng của người lính Tây Tiến.
   II. Hình ảnh người lính rất đẹp: vừa lãng mạn mộng mơ, hào hoa, vừa lãng mạn hào hùng và mang đậm chất bi tráng.
   A. Vẻ đẹp lãng mạn của người lính.
   1. Thể hiện vẻ đẹp tương phản của người lính: dung mạo có phần độc đáo, kì lạ. Sốt rét đến trụi tóc, xanh da, nhưng ốm mà không yếu, người lính vẫn giữ được vẻ đẹp oai phong lẫm liệt của họ (chú ý phân tích hình ảnh “Quân xanh màu lá”, “không mọc tóc” – Cách nói chủ động, nâng con người vượt lên trên hoàn cảnh. Đằng sau hình ảnh thơ có vẻ ngang tàng ấy, chất chứa những chi tiết nghiệt ngã của hiện thực đời sống).
   2. “Mắt trừng”, “dữ oai hùm”, đi sóng đôi với những hình ảnh trên đã nhấn mạnh sự đối lập giữa vẻ bề ngoài tiều tuỵ, xanh xao với bản lĩnh, tinh thần mãnh liệt bên trong “dữ oai hùm”, “oai hùm” là oai như hổ - chúa Sơn Lâm, biểu hiện cho sự dũng mãnh (liên hệ với những câu thơ của Phạm Ngũ Lão, câu văn của Nguyễn Trãi trong “Bình Ngô đại cáo”, những câu thơ trong “Nhớ rừng” của Thế Lữ). “Mắt trừng”: đầy phẫn nộ như có lửa muốn thiêu đốt quân thù.
   3. Tâm hồn lãng mạn mộng mơ:
   Ở nơi chiến trường gian khổ, khắc nghiệt, người lính Tây Tiến vẫn “gửi mộng qua biên giới”, đêm đêm vẫn để tâm hồn mình hướng về những thiếu nữ Hà Thành thanh lịch, kiều diễm:
“Chẳng thơm cũng thể hoa nhài
Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”.
   Có thể so sánh hình ảnh thơ này của Quang Dũng với những câu thơ trong bài “Đất nước” của Nguyễn ĐìnhThi.
“Những đêm dài hành quân nung nấu
Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu”.
   4. Như vậy, bằng cảm hứng lãng mạn, bằng thủ pháp tương phản. Quang Dũng vừa khắc hoạ được tâm hồn hào hoa đa cảm của người chiến sĩ Tây Tiến. Chính chất lãng mạn, mộng mơ, tài hoa ấy đã trở thành đôi cánh giúp người lính Tây Tiến bay qua những gian khổ tưởng chừng như không chịu nổi.
   B. Vẻ đẹp bi tráng
   1. Viết về người lính, Quang Dũng không che giấu sự hi sinh của họ: “Rải rác biên cương mồ viễn xứ”. Câu thơ có cái gì đó hơi bi thương. Vì không chỉ viết về một cái chết mà là nhiều cái chết. Những thi thể của các chiến sĩ ấy đã gửi lại ở những nấm mồ nơi cát bụi biên thuỳ xa xôi của Tổ quốc.
   2. Nhưng sang câu sau đã nâng ý thơ lên thành bi tráng “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”. Chất bi tráng được vút lên bởi âm điệu câu thơ chắc nịch, dứt khoát, mạnh mẽ như một lời tuyên thệ; đặc biệt là bởi tư thế sẵn sàng nhập cuộc, sẵn sàng quên mình vì Tổ quốc. Tư thế người lính hiên ngang ấy khiến cho họ nhìn cái chết với một thái độ thanh thản không hề luyến tiếc tuổi xuân.
Hai câu thơ trên của Quang Dũng toả sáng một phương châm, một lẽ sống rất đẹp của tuổi trẻ thời ấy.
   3. Với phương châm và lẽ sống cao đẹp đó, người lính Tây Tiến cho đến giây phút trở về lòng đất mẹ vẫn sáng lên vẻ đẹp tâm hồn cao cả, vẻ đẹp của sự hi sinh đến hai lần.
“Áo bào thay chiếu anh về đất”
Câu thơ trước hết mang ý nghĩa hiện thực sâu sắc: “Tử sĩ nằm xuống không có đủ manh chiếu để liệm” (lời của Quang Dũng). Họ được chôn cất trong chiếc áo của chính mình. Nhưng hiện thực bi thương đó đã được nhà thơ thể hiện bằng đôi mắt lãng mạn: vừa yêu thương, vừa trân trọng thành kính. Cụm từ “anh về đất” vừa làm giảm nhẹ sự mất mát đau thương, vừa mang dáng dấp người tráng sĩ xưa với tư thế hiên ngang, lẫm liệt, thái độ coi cái chết nhẹ như lông hồng, vừa rất sang trọng, hào hoa ngay cả khi chết.
   Người lính Tây Tiến ngã xuống không đơn độc, bi thương mà họ được bao bọc bởi nghĩa tình đồng đội và âm vang tiếng nhạc chiêu hồn tử sĩ thật dữ dội của núi sông: “Sông Mã gầm lên khúc độc hành”. Câu thơ kết là tiếng kèn bi tráng, trầm hùng đưa người lính vào cõi bất tử với biết bao tiếc thương, ngậm ngùi và thành kính ngợi ca.
   c. Bốn câu cuối
   1. Bài thơ được khép lại bằng 4 câu thơ, một lần nữa khẳng định cái hào khí chung của người lính Tây Tiến thời ấy. Đó là hào khí của người tráng sĩ sẵn sàng lên đường ra chiến địa với tinh thần “Nhất khứ bất phục phản”, một đi không trở lại, ra đi không hẹn ngày về.

   2. “Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy…” lời nhắn gửi thiết tha ấy cho ta thấy tấm lòng, tình cảm của những người lính Tây Tiến gắn bó máu thịt với những ngày tháng chiến đấu gian lao mà anh dũng. “Tây Tiến mùa xuân ấy” – “mùa xuân ấy” có thể là mùa xuân cụ thể mà cũng có thể là mùa xuân tượng trưng đã trở thành một thời khắc khó quên, một đi không trở lại. Lịch sử kháng chiến của dân tộc không bao giờ lặp lại cái thời tột cùng của sự lãng mạn hào hoa, hào hùng của người lính Hà Thành giàu mộng mơ. Vẻ đẹp này ít nhiều có khác với vẻ đẹp bình dị, lam lũ của người lính ra đi từ đồng ruộng và được khắc họa bằng bút pháp thiên về hiện thực trong bài thơ “Nhớ” của Hồng Nguyên, “Đồng chí” của Chính Hữu.

0 nhận xét:

Đăng nhận xét