01 tháng 8 2015

Phân tích đoạn thơ trong Tiếng hát con tàu

Đề 2: Phân tích đoạn thơ sau trong “Tiếng hát con tàu” của Chế Lan Viên để làm rõ những tình cảm sâu nặng của tác giả đối với nhân dân:
“Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ
Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa
Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa
Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa.

 Con nhớ anh con, người anh du kích
Chiếc áo nâu anh mặc điểm công đồn
Chiếc áo nâu suốt một đời vá rách
Đêm cuối cùng anh cởi lại cho con.

Con nhớ em con, thằng em liên lạc
Rưng thưa em băng, rừng rậm em chờ
Sáng bản Na, chiều qua bản Bắc
Muời năm tròn! Chưa một phong thư.

Con nhớ mế! Lửa hồng soi tóc bạc
Năm con đau, mế thức một mùa dài
Con với mế không phải hòn máu cắt
Nhưng trọn đời con nhớ mãi ơn nuôi.

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nao qua, lòng lại chăng yêu thương?
Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở 
Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn 
(Văn học 12, tập I, trang 121 )

ĐÁP ÁN - HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
I. Nêu khái quát về tác giả, tác phẩm
1. Chế Lan Viên (1920-1989): Nhà thơ lớn của thơ ca hiện đại. Hành trình thơ của ông đã có sự chuyển biến từ nhà thơ lãng mạn thành nhà thơ cách mạng.Thơ của ông giàu chất trí tuệ, sử thi, hình ảnh thơ tráng lệ, phong phú được sáng tạo bởi một ngòi bút thông minh, tài hoa.
 “Tiếng hát con tàu” là bài thơ xuất sắc của Chế Lan Viên, ra đời trong không khí miền Bắc đang dấy lên phong trào đồng bào miền xuôi lên xây dựng kinh tế văn hóa miền núi, trong đó có Tây Bắc. Nội dung nổi bật nhất là sự bày tỏ tình cảm sâu nặng của mình đối với nhân dân, là khát vọng sáng tạo. Bài thơ rất tiêu biểu cho phong cách thơ giàu trí tuệ của Chế Lan Viên.
2. Về đoạn trích
a. Nội dung bao trùm: Bày tỏ tình cảm sâu nặng với nhân dân và suy tư sâu sắc về những chuyển hóa kì diệu của tâm hồn.
b. Trình tự mạch thơ: Đoạn trích có ba phần rõ rệt. Khổ thơ đầu bày tỏ niềm hạnh phúc lớn lao khi được về với nhân dân, người “Mẹ yêu thương”, cội nguồn cảm hứng nghệ thuật thơ ca; 3 khổ thơ tiếp theo: hồi tưởng về nhũng hi sinh đầy ân tình, ân nghĩa của người dân Tây Bắc, những con người bình dị mà anh hùng; khổ thơ cuối, đúc kết triết lí về sự chuyển hóa kì diệu của tâm hồn con người.
II. Phân tích cụ thể
1. Khổ thơ đầu
-  Tình cảm bao trùm là lòng biết ơn sâu nặng và niềm hạnh phúc lớn lao của cái tôi trữ tình khi từ bỏ thế giới nhỏ hẹp của cá nhân để về với nhân dân, người nuôi dưỡng nghệ thuật.
Đối với người con ở đây, nhân dân là những gì thân thương mật thiết, là ngọn nguồn sự sống, là bầu sinh khí, là nguồn sinh lực, luôn luôn cưu mang, chở che, tiếp sức cho thi sĩ và nghệ thuật. Cho nên về với nhân dân là một lẽ sống lớn, một hạnh phúc lớn của Chế Lan Viên với tư cách là người công dân và trong chiều sâu của nó là với tư cách của người nghệ sĩ chân chính. Phân tích được ý nghĩa đó trong các cặp hình ảnh: “Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ; Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa; Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa; Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa”. Cần phải thấy đó cũng chính là mối quan hệ thiêng liêng giữa cá nhân và cộng đồng, giữa con người và cuộc sống quan trọng hơn là mối quan hệ giữa nghệ thuật thơ ca với nhân dân, đất nước và cuộc đời.
- Nghệ thuật nổi bật là sự tạo ra một chuỗi hình ảnh so sánh, những cặp hình ảnh giàu tính tượng trưng, mỗi cặp một sắc thái khác nhau. Về với nhân dân là hợp với quy luật tự nhiên và tự sống. Các vế so sánh đã nhấn mạnh được mối quan hệ gắn bó khăng khít không thể tách rời của người nghệ sĩ với nhân dân, Vế thứ hai là điều kiện… của vế thứ nhất. Như vậy, thi sĩ thơ ca muốn tồn tại phải trở về cuộc sống, hòa với cuộc sống nhân dân.
- Hình ảnh so sánh được lấy từ đời sống tự nhiên và con người. Vì thế, chúng vừa gần gũi thân quen, vừa bay bổng lãng mạn. Chúng có tác dụng khám phá, mở rộng thêm ý nghĩa của hành động được trở về với nhân dân.
- Chuỗi hình ảnh so sánh hay mang tính chất trùng điệp trên đây thể hiện rõ nét phong cách thơ Chế Lan Viên, vừa làm cho cảm xúc thêm nồng nàn, sự suy tư thêm sâu sắc.
2. Ba khổ thơ tiếp theo của đoạn trích
a. Tình cảnh bao trùm là nỗi nhớ da diết về những kỉ niệm đối với Tây Bắc của một thời con luôn khắc cốt ghi tâm bao ân nghĩa. Nhớ về những việc làm đầy hi sinh, đùm bọc, cưu mang rất cụ thể của người anh (cho tấm áo trước lúc hi sinh), người em liên lạc (mười năm liền tận tụy miệt mài), người mẹ (thức suốt một mùa dài để ân cần chăm sóc). Phân tích những hình ảnh cảm động: “Chiếc áo nâu anh mặc đêm công đồn – Chiếc áo nâu suốt một đời vá rách – Đêm cuối cùng anh cởi lại cho con”, “Rừng thưa em phóng thư – Con nhớ mế !Lửa hồng soi tóc bạc – Năm con đau, mế thức một mùa dài…”. Đồng thời, là cách xưng hô theo quan hệ thân tình, máu mủ ruột thịt: “anh con”, “em con”, “mế”. Nhờ những nét nghệ thuật ấy mà hình ảnh sắc nét, lời thơ thấm thía cảm xúc da diết…
3. Khổ thơ cuối của đoạn trích
a. Bao trùm lên khổ thơ này là niềm thương yêu đằm thắm, sâu nặng đối với những miền quê mình đã từng qua với lời nhớ thương, lời khẳng định, cùng những hình ảnh thân thương: “Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ - Nơi nào qua lòng lại chẳng yêu thương?” Đồng thời là sự suy tư sâu sắc về những chuyển hóa kì diệu của tâm hồn con người được đúc kết thành triết lí: “Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở; Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn!”
Đó là sự kì diệu mà tình cảm con người đã làm được để biến kỉ niệm với những miền đất mình đã qua thành tâm hồn của chính mình.
b. Trong đoạn này, thủ pháp đối lập và trùng điệp tiếp tục được sử dụng, với các tiểu đối, với các điệp từ, điệp ngữ để nhấn mạng ý mà ta thường gặp trong thơ Chế Lan Viên: “Nhớ bản sương giăng >< nhớ đèo mây phủ”, “Khi ta ở >< khi ta đi?”, “đất >< tâm hồn”…”nhớ”…”nhớ”, “khi ta…khi ta”. Nhưng quan trọng hơn cả là lối suy tưởng: “Khi ta ở chỉ là nơi đất ở - Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn”. Tác giả tạo ra sự phi lí bề ngoài (đất hóa tâm hồn) làm hình thức chứa đựng chân lí bên trong: tình cảm gắn bó giữa con người vói những miền đất sẽ theo thời gian mà âm thầm bồi đắp lên tâm hồn cho con người. Đây là triết lí sâu sắc, thâu tóm được một quy luật phổ biến trong đời sống nhân sinh. Từ cảm xúc suy đúc kết thành những triết lí chính là một nét độc đáo của nghệ thuật thơ Chế Lan Viên.                    

0 nhận xét:

Đăng nhận xét