01 tháng 8 2015

Phân tích tư tưởng Đất nước của nhân dân trong chương Đất nước

Đề 1: Phân tích tư tưởng “Đất nước của nhân dân” trong chương “Đất nước” trích từ trường ca “Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm.
TẠI ĐÂY: SÁCH HAY ÔN THI ĐẠI HỌC

ĐÁP ÁN- HƯỚNG DẪN LÀM BÀI

   I- Giới thiệu vài nét về tác giả, tác phẩm
             1. Vài nét về tác giả
             Nguyễn Khoa Điềm sinh năm 1943 ở Huế trong một gia đình trí thức cách mạng. Ông là một trong những nhà thơ tiêu biểu cho thế hệ trẻ những năm chiến tranh chống Mĩ. Thơ Nguyễn Khoa Điềm giàu chất suy tư, thể hiện một chiều sâu văn hóa, đặc trưng của thế hệ nhà thơ đã có một hành trang văn hóa chuẩn bị khá chu đáo trước khi bước vào chiến trường. Các tác phẩm chính của ông: “Đất ngoại ô” (1972), “Mặt đường khát vọng” (1974).
   2. Giới thiệu vài nét về tác phẩm
          Bài “Đất nước” trích từ chương V trường ca “Mặt đường khát vọng”, bản trường ca gồm chín chương viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ sống nơi thành thị vùng tạm chiếm miền Nam, nhận rõ bộ mặt mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, đã có ý thức được sứ mệnh của thế hệ mình trước tình thế hiềm nghèo của đất nước, đã đứng dậy xuống đường đấu tranh hòa nhịp với cuộc chiến đấu của toàn dân tộc.

   II- Phân tích tư tưởng “Đất nước của nhân dân” thể hiện trong đoạn trích
   1. Tư tưởng “Đất nước của nhân dân” đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt cả chương thơ về “Đất nước” và xâu chuỗi mọi cảm xúc hình ảnh thơ.
   a. Điều này được biểu hiện trước tiên là tác giả đã sử dụng rộng rãi các chất liệu văn hóa dân gian từ ca dao, tục ngữ, truyền thuyết, cổ tích; từ phong tục tập quán đến cuộc sống dân dã hàng ngày: miếng trầu, hạt gạo, hòn than, cái kèo, cái cột. Chúng tạo nên một thế giới nghệ thuật hết sức quen thuộc gần gũi mà sâu xa, bay bổng của văn hóa dân gian Việt Nam bền vững, độc đáo.
   b. Từ đó, nhà thơ đi sâu thể hiện những cảm xúc, suy tưởng của mình về đất nước. Cảm hứng có vẻ phóng túng, tự do như một thứ tuỳ bút bằng thơ nhưng vẫn có một hệ thống lập luận khá chặt chẽ, rõ ràng. Tác giả đã tập trung thể hiện đất nước trên ba bình diện cơ bản gắn bó thống nhất: trong chiều dài thời gian lịch sử, trong chiều rộng không gian lãnh thổ, địa lí và cuối cùng là trong bề dày văn hoá, tâm hồn, tính cách Việt Nam.
   c. Chính nhờ đứng trên quan điểm “Đất nước của nhân dân”, thông qua chất liệu văn hóa dân gian giàu chất thơ, kết hợp với lối tư duy bình luận hiện đại mà tác giả đã có những phát hiện mới mẻ, có chiều sâu ở chính những hình ảnh, chất liệu quen thuộc.
   2. “Đất nước của nhân dân” được thể hiện trong chiều dài thời gian lịch sử
   a. Nói về lịch sử mấy ngàn năm của đất nước, Nguyễn Khoa Điềm không dùng những sử liệu như nhiều nhà thơ khác. Ông dùng lối kể đậm đà màu sắc dân gian:
“Đất nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre đánh giặc”
   Hình ảnh thơ phải chăng gợi nhắc về sự tích trầu cau từ thời Hùng Vương dựng nước xa xưa, về truyền thuyết Thánh Gióng nhổ tre đánh đuổi giặc Ân. Lịch sử đất nước được đọng lại trong từng câu chuyện, hiện hình trong “miếng trầu bà ăn”, trong “cây tre đánh giặc”. Điều đó muốn nói lên rằng đất nước đã nằm sâu trong tiềm thức mỗi người dân, trường tồn trong đời sống tâm hồn nhân dân trải qua bao thế hệ.
   b. Vì vậy khi nghĩ về lịch sử mấy nghìn năm của đất nước, Nguyễn Khoa Điềm không điểm lại các triều đại hay các tên tuổi những anh hùng, những danh nhân như: Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Nguyễn Trãi, Nguyễn Du… mà nhấn mạnh đến muôn ngàn những con người bình dị vô danh: “Có biết bao người con gái con trai… không ai nhớ mặt đặt tên…” “Nhưng họ đã làm ra đất nước”.
   Những con người vô danh ấy chính là nhân dân, họ không chỉ là bảo vệ đất nước mà còn sáng tạo và truyền lại mọi giá trị vật chất và tinh thần cho các thế hệ nối tiếp nhau:
“Họ giữ và truyền cho ta hạt lúa ta trồng…
Họ gánh theo tên làng, tên xã trong mỗi chuyến di dân”.
   Đất nước ấy còn có một không gian cụ thể, nơi sinh tồn của cả cộng đồng
   a. Cùng với “thời gian đằng đẵng” là “không gian mênh mông” được tạo lập từ thuở sơ khai với truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ: “Đất là nơi chim về, nước là nơi rồng ở” - Một đất nước đẹp đẽ thiêng liêng biết bao!
   b. Nhưng “Đất nước” cũng là cái không gian rất gần gũi với cuộc sống hàng ngày của mỗi người dân: “Đất là nơi anh đến trường. Nước là nơi em tắm”. Và đất nước ấy cũng đã chứng kiến những mối tình đầu của biết bao lứa đôi: “Đất nước là nơi ta hò hẹn… nhớ thầm”.
   c. Từ quan niệm “Đất nước của nhân dân”, nhân dân làm nên đất nước, tác giả đã có một phát hiện sâu sắc và thú vị: những thắng cảnh thiên nhiên đất nước không chỉ mang màu sắc gấm vóc của non sông, mà chúng còn là kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, truyền thống dân tộc, là sự “hóa thân” của những cuộc đời bình dị vô danh diễn ra trong mọi thời gian, trong mọi không gian đất nước.
“Ôi! Đất nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy
Những cuộc đời đã hóa núi sông ta!”
   4. Đất nước trong bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách Việt Nam
a. Cũng như hai phương diện trên, bề dày văn hóa, tâm hồn cốt cách Việt Nam không được nói đến qua các danh nhân như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Lê Quí Đôn, Ngô Thì Nhậm… mà được thể hiện trong nguồn mạch phong phú của văn hóa dân gian - tiếng nói tâm hồn nhân dân trải qua từng thời kỳ lịch sử.
b. Tác giả ca ngợi ba vẻ đẹp nổi bật của tâm hồn, tính cách Việt Nam. Đó là thật đắm say và thuỷ chung trong tình yêu! Biết quý trọng tình nghĩa nhưng cũng thật quyết liệt với kẻ thù.
5. Kết luận
a. “Đất nước” của Nguyễn Khoa Điềm là đất nước của nhân dân, của ca dao thần thoại.
b. Những thi liệu dân gian đậm đà chất thơ kết hợp chặt chẽ với những suy nghĩ giàu chất trí tuệ của tác giả đã làm nên nét đặc sắc đoạn thơ
            c. Đó là một đóng góp riêng rất quan trọng của Nguyễn Khoa Điềm làm sâu sắc thêm ý niệm về đất nước của thơ ca hiện đại

1 nhận xét: